Het is tijd voor een moedig besluit over Iran – Lambrecht Wessels

Home Iran Het is tijd voor een moedig besluit over Iran – Lambrecht Wessels
Door Lambrecht Wessels

Enkele maanden geleden is er een voorlopig akkoord gesloten met Iran en de zeslandengroep (vijf permanente leden van de Veiligheidsraad plus Duitsland), de EU en het internationale atoomenergie agentschap IAEA. Dit kan de machtsbalans in het Midden Oosten en vooral de Golf ten voordele van Iran veranderen. Saoedi-Arabië en Israël zullen deze overeenkomst te vuur en te zwaard bestrijden. Dat stelt Stephen Walt, een Amerikaanse politicoloog van de ‘realistische school’. Maar voor de rest van de wereld en de Iraanse oppositie kan deze overeenkomst voordelen hebben: Voor Syrië, voor Europa – zelfs voor Israël.

 

Grand Bargain
Deze eerste stap werd op vele plekken welkom geheten. De exacte details van de huidige overeenkomst zijn nog onduidelijk, maar de richting van de onderhandelingen zal veel lijken op de uitgangspunten van dit document dat tien jaar geleden al circuleerde. Nicholas Kristof van de New York Times haalde het document aan in een recent artikel waar hij het in verschillende versies bespreekt.

Iran_nuclear

Het uitgangspunt is dat de sancties tegen Iran langzaam worden ingetrokken en dat de ‘legitieme veiligheidsbehoeften’ in de regio van het land worden erkend. Dat laatste betekent een grotere rol voor Iran, en directe aantasting van de dominantie van de concurrenten Israël, Egypte en Saoedi Arabië. De regio wordt multipolair. Wanneer er een einde komt aan de politieke isolatie,en economische ontwikkeling een kans krijgt, kan Iran immers een belangrijkere rol gaan spelen. De invloed van de islamitische republiek op de sjiitische bevolking in de regio en in het olie-spel neemt toe.


Einde nucleair programma?
Maar ook het Westen en Israël krijgen wat. Allereerst moet Iran in ruil voor het opheffen van de sancties zijn vermogen om een nucleair wapen te maken opgeven. Het nucleaire materiaal dat voor militaire toepassingen kan worden aangewend, zal op den duur verdwijnen. Het andere nucleaire materiaal wordt streng gecontroleerd. Anders komen de sancties weer terug. Goed nieuws voor Israël en de rest, zou je denken. Maar nee.

De Iraanse nucleaire dreiging in Israël is nooit zo serieus genomen door de eigen militaire analisten: ‘Israël en Saoedi-Arabië geloven niet dat Iran op een dag opstaat om oorlogskoppen naar zijn buren te gooien, en ze geloven waarschijnlijk ook niet dat Iran zich ooit zal wagen aan de zinloze exercitie van nucleaire chantage,’ aldus de realistische politicoloog Stephen Walt. ‘Nee, het baart hun alleen zorgen dat een machtig Iran na verloop van tijd grote invloed op de regio zal uitoefenen, op alle manieren die grootmachten gewoon zijn te doen.’

 

Stephen Walt, Amerikaanse politicoloog van de ‘realistische school’.

Stephen Walt, Amerikaanse politicoloog van de ‘realistische school’.

Sterker nog, onder meer dit artikel in de Haaretz wijst erop dat de dreiging de afgelopen jaren flink is overdreven. Dat werd Israël gemakkelijk gemaakt door de Westerse pers, die door Israël (o.a. de media-organisatie MEMRI in Washington DC) vertaalde teksten van Ahmedinejad kreeg aangeboden. Misschien wordt het eens tijd te investeren in onafhankelijke vertalingen – Perzen genoeg in Nederland, immers.


Libanon, Palestina en Syrië
Maar Iran moet nog meer inleveren. De komende maanden kan ook worden onderhandeld over Hezbollah en Hamas. Iran moet de steun aan die groepen opgeven. Hiermee kan de overeenkomst dus ook de machtsbalans in Libanon en in Palestina veranderen. Hezbollah zal met minder militaire steun toeschietelijker moeten zijn jegens andere partijen in Libanon. En hetzelfde geldt voor Hamas ten aanzien van de Palestijnse Autoriteit. In Syrië heeft Assad nu de overhand, maar zonder sjiitische steun wordt het regime ook daar plooibaarder. Wellicht dat alleen een intrekking van Iraanse hulp de oppositie kan redden van de nederlaag.

iran_nucleair2

Parade van Hezbollah


En de Iraanse oppositie dan?
De binnenlandse oppositie is niet bij machte het regime militair te verslaan. Een gestage verandering van binnenuit is de enige hoop. Met Iran uit de ‘as van het kwaad’ neemt de interne druk af. Toen ik in 2002 in Iran was bedankten veel progressieve Perzen al voor de retoriek uit Washington: ‘Thanks but no thanks, Amerikaanse steun zit ons alleen in de weg. De moellahs kunnen ons dan heel makkelijk als agenten van Amerika wegzetten’ was de samenvatting. Wel moeten er sociale en politieke rechten op de onderhandelingsagenda komen te staan, zoals Amnesty al bepleitte.


Europa
Er is nog een lange weg te gaan met Iran, maar een deal biedt perspectief en is vooralsnog gek genoeg de beste optie om de Iraanse ambities in toom te houden. Bijkomend voordeel is dat stabiliteit in Syrië ook de vluchtelingenstroom op den duur kan doen keren.